Utilizatsiya yig'imi nima va uni kim to'laydi
Utilizatsiya yig'imi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 2-iyundagi 347-son qarori bilan joriy etilgan. Uni to'laydi:
- transport vositalarini «erkin muomalaga chiqarish» (import) rejimida rasmiylashtiradigan jismoniy va yuridik shaxslar;
- O'zbekistonda g'ildirakli transport vositalari, o'ziyurar mashinalar va tirkamalarni ishlab chiqaradigan va sotadigan ishlab chiqaruvchilar.
Yig'im bazaviy hisoblash miqdorida (BHM) belgilangan. 2026-yil noyabr holatiga 1 BHM = 440 000 so'm, shuning uchun 120 BHM — bu 52,8 mln so'm. Olib kirishda yig'im tovar chiqarilgunga qadar boshqa bojxona to'lovlari bilan birga to'lanadi.
Yengil avtomobillar (M1 toifasi)
| Dvigatel hajmi | Ishlab chiqarilganiga 3 yilgacha | 3 yildan ortiq |
|---|---|---|
| 1 000 sm³ gacha | 30 BHM — 13,2 mln so'm | 90 BHM — 39,6 mln so'm |
| 1 000–2 000 sm³ | 120 BHM — 52,8 mln so'm | 210 BHM — 92,4 mln so'm |
| 2 000–3 000 sm³ | 180 BHM — 79,2 mln so'm | 330 BHM — 145,2 mln so'm |
| 3 000–3 500 sm³ | 180 BHM — 79,2 mln so'm | 390 BHM — 171,6 mln so'm |
| 3 500 sm³ dan ortiq | 300 BHM — 132 mln so'm | 480 BHM — 211,2 mln so'm |
| Elektromobillar (gibridlardan tashqari) | 120 BHM — 52,8 mln so'm | 210 BHM — 92,4 mln so'm |
Gibridlar oddiy avtomobillar kabi ichki yonuv dvigateli hajmi bo'yicha hisoblanadi. Yengil avtomobil uchun boj, QQS va utilizatsiya yig'imini avtomobil rasmiylashtiruvi kalkulyatorida hisoblash mumkin.
Avtobuslar va mikroavtobuslar (M2, M3)
| Dvigatel hajmi | 3 yilgacha | 3 yildan ortiq |
|---|---|---|
| 2 500 sm³ gacha | 120 BHM | 150 BHM |
| 2 500–5 000 sm³ | 185 BHM | 360 BHM |
| 5 000–10 000 sm³ | 320 BHM | 540 BHM |
| 10 000 sm³ dan ortiq | 540 BHM | 1 080 BHM |
| Elektrobuslar | 70 BHM | 150 BHM |
Yuk avtomobillari (N1, N2, N3)
| To'liq massa | 3 yilgacha | 3 yildan ortiq |
|---|---|---|
| 2,5 t gacha | 100 BHM | 150 BHM |
| 2,5–8 t | 210 BHM | 300 BHM |
| 8–12 t | 300 BHM | 810 BHM |
| 12–20 t | 330 BHM | 1 200 BHM |
| 20–50 t | 690 BHM | 1 410 BHM |
| Elektr yuk mashinalari | 120 BHM | 150 BHM |
Traktorlar, shatakchilar, maxsus avtomobillar va tirkamalar
| Texnika turi | 3 yilgacha | 3 yildan ortiq |
|---|---|---|
| Traktorlar 25 o.k. gacha / 26–51 / 52–102 / 103–177 / 177 o.k. dan ortiq | to'lanmaydi | 120 / 240 / 360 / 480 / 600 BHM |
| Egarli shatakchilar | 670 BHM | 1 360 BHM |
| Maxsus avtomobillar (avtokranlar, avariya, o't o'chirish va boshq.) | 195 BHM | 550 BHM |
| Avtobeton aralashtirgichlar | 600 BHM | 1 500 BHM |
| Tirkamalar va yarim tirkamalar | 60 BHM | 660 BHM |
O'ziyurar texnika — ekskavatorlar, buldozerlar, greyderlar, yuklagichlar, katoklar, kranlar, kombaynlar — uchun ishlab chiqarilganiga 3 yildan oshmagan bo'lsa, yig'im to'lanmaydi. 3 yildan eski texnika uchun — turi va quvvatiga qarab 240 dan 600 BHMgacha. Batafsil jadval — maxsus texnika importi sahifasida.
Shinalar
2024-yil 1-iyuldan yengil avtomobillar, avtobuslar va yuk mashinalari uchun pnevmatik shinalarni, shu jumladan qayta tiklangan va foydalanilganlarini olib kirishda ham yig'im to'lanadi: har bir kilogramm uchun BHMning 0,3%, yoki kg uchun 1 320 so'm. 5 tonnalik shina partiyasi uchun yig'im 6,6 mln so'mni tashkil etadi.
Utilizatsiya yig'imidan kim ozod
- diplomatik vakolatxonalar, konsulliklar va immunitetga ega xalqaro tashkilotlarning, shuningdek ularning O'zbekiston fuqarosi bo'lmagan diplomatik maqomdagi xodimlari va oila a'zolarining transport vositalari;
- 30 yildan eski yengil avtomobillar va mototexnika (M1 va L toifalari), 50 yildan eski avtobus va yuk mashinalari (M2, M3, N) — agar ular tijorat tashishlari uchun mo'ljallanmagan bo'lsa va asl dvigatel va kuzovga ega, asl holatida saqlangan yoki tiklangan bo'lsa;
- davlatlararo, hukumatlararo va xalqaro tashkilotlar orqali xayriya maqsadida, shu jumladan texnik yordam (grant) hisobidan olib kirilgan transport vositalari;
- «vaqtincha olib kirish» bojxona rejimida rasmiylashtirilgan transport vositalari.
Hisob namunasi
Kompaniya 2022-yilda ishlab chiqarilgan, dvigatel hajmi 2 400 sm³ bo'lgan benzinli avtomobilni olib kiradi. Ishlab chiqarilganiga 3 yildan ko'p bo'lgan, hajmi 2 000–3 000 sm³ oralig'ida. Utilizatsiya yig'imi — 330 BHM × 440 000 so'm = 145 200 000 so'm. Agar avtomobil 3 yoshga to'lmagan bo'lsa, yig'im 180 BHM — 79,2 mln so'm bo'lar edi.
Yosh ishlab chiqarilgan sanadan hisoblanadi. Avtomobil 3 yoshga to'lishiga oz qolgan bo'lsa, shu sanagacha rasmiylashtirish yig'imni sezilarli kamaytirishi mumkin. Ishlab chiqarilgan sanani hujjatlarda oldindan tekshiring.
O'z yukingiz uchun utilizatsiya yig'imini qanday hisoblash mumkin
Bojxona to'lovlari kalkulyatoriga TIF TN kodini kiriting: avtomobil, texnika va shinalar uchun u utilizatsiya yig'imi maydonini o'zi ko'rsatadi, yoshi va hajmi yoki quvvatini so'raydi va yig'imni yakuniy summaga qo'shadi. Yengil avtomobillar uchun avtomobil kalkulyatori qulayroq.
Manba: O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 02.06.2020 yildagi 347-son «Ayrim turdagi tovarlar uchun utilizatsiya yig'imini joriy etish to'g'risida»gi qarori, lex.uz.